อาจารย์คะ วันนี้หนูเห็นบทความหนึ่งบอกว่าบริษัท AI ยักษ์ใหญ่เริ่มแย่งตัวนักศึกษาสายมนุษยศาสตร์ด้วยเงินเดือนสูง และตำแหน่งอย่าง “นักออกแบบเรื่องเล่า AI” กับ “ผู้ฝึกสอนด้านมนุษยศาสตร์” ก็มีมากขึ้นแล้วค่ะ

เรื่องนี้ไม่น่าแปลกใจ เครื่องจักรคำนวณได้เร็วก็จริง แต่ไม่แน่ว่าจะเข้าใจน้ำเสียง ความปรารถนา และความกลัวของมนุษย์ ยิ่งเป็นระบบอัจฉริยะมากเท่าไร ก็ยิ่งต้องมีคนช่วยปรับความสัมพันธ์ระหว่างมันกับมนุษย์และโลกมากขึ้นเท่านั้น

แต่บทความก็บอกด้วยว่าเกณฑ์เข้าวงการสูงขึ้นแล้วค่ะ เมื่อก่อนรู้จักเครื่องมือ AI นิดหน่อยก็เข้าวงการได้ แต่ตอนนี้ยังต้องเข้าใจผลิตภัณฑ์ ผู้ใช้ ตลาด และถึงขั้นต้องทำโปรเจกต์ร่วมกับทีมเทคนิคได้ด้วย

ดังนั้น AI ไม่ได้ช่วยนักศึกษาสายมนุษยศาสตร์ทุกคน แต่มันแค่ทำให้คนที่มีวิจารณญาณ ความสามารถในการสื่อสาร และความสามารถข้ามศาสตร์อย่างแท้จริงมีค่ามากขึ้น งานคัดลอกหรือจัดการข้อความทั่วไปกลับถูกแทนที่ได้ง่ายกว่าเดิม

ประโยคนั้นทำให้หนูรู้สึกสะเทือนใจนิดหน่อยค่ะ เรามักพูดว่าการฝึกฝนด้านมนุษยศาสตร์คือการฝึกคิดเชิงวิพากษ์ แต่ถ้าหยุดอยู่แค่การวิจารณ์คนอื่นและแก้ปัญหาจริงไม่ได้ ก็ยากที่จะเข้าสู่ตำแหน่งหลักเหมือนกัน

ถูกต้อง คนโบราณพูดถึงการ ‘เข้าใจคัมภีร์เพื่อใช้ให้เกิดประโยชน์’ การอ่านหนังสือไม่ใช่เพื่อเอาเรื่องอ้างอิงโบราณมาพูดติดปาก แต่เพื่อมองเห็นโครงสร้างในสถานการณ์ใหม่ แยกแยะความสำคัญ แล้วเสนอวิธีที่ทำได้จริง

ถ้าอย่างนั้น นักศึกษาสายมนุษยศาสตร์ที่อยากเข้าอุตสาหกรรม AI ก็ไม่ควรบอกแค่ว่าตัวเองเขียนเก่งหรือเข้าใจความรู้สึกคนอื่น แต่ต้องเข้าใจด้วยว่าทำไมผลิตภัณฑ์ถึงล้มเหลว ทำไมผู้ใช้ถึงจากไป และทำไมคำตอบของโมเดลถึงไม่เหมือนมนุษย์

พูดได้ดีมาก มนุษยศาสตร์ในอนาคตไม่ใช่การหลบอยู่นอกเทคโนโลยีแล้วคร่ำครวญถึงจิตวิญญาณมนุษย์ แต่คือการเดินเข้าไปกลางเทคโนโลยี และทำให้ประสบการณ์ จริยธรรม และจินตนาการของมนุษย์กลายเป็นส่วนหนึ่งของระบบ

ฟังอาจารย์พูดแบบนี้ คืนนี้หนูต้องกลับไปดูส่วน ‘ข้อได้เปรียบของสายมนุษยศาสตร์’ ในวิทยานิพนธ์อีกครั้งค่ะ จะเขียนแค่แนวคิดไม่ได้ ต้องเขียนให้ชัดว่าสายมนุษยศาสตร์แก้ปัญหาอะไรได้จริง