Cậu có đọc câu chuyện của Karl không? Từ một vùng quê ở Tương Tây mà đỗ vào đại học top đầu, từng là niềm tự hào của cả làng, vậy mà lại mắc kẹt suốt năm năm trong kỳ thi cao học.

Có chứ. Điều khiến mình đau lòng nhất là lúc anh ấy khóc trên livestream và nói như thể vừa trải qua một giấc mơ dài. Khoảnh khắc đó, câu “học hành thay đổi số phận” bỗng trở nên nặng nề.

Đúng vậy. Người xưa nói “mười năm đèn sách chẳng ai hỏi han, một lần thành danh thiên hạ đều biết”. Nhưng ngày nay, sau những năm tháng học hành chưa chắc đã có thành công, mà có thể chỉ còn học phí, áp lực tuổi tác và việc làm.

Anh ấy muốn vào trường danh tiếng không chỉ vì sĩ diện, mà giống như muốn có một tấm vé bước vào thành phố hơn. Lần đầu đi tàu điện ngầm, lần đầu nhìn thấy các công ty lớn ở Hàng Châu — những chi tiết đó rất chân thật.

Nhưng mình cũng nghĩ rằng nếu giấc mơ trở thành sự ám ảnh, thì giống như anh ấy nói, nó sẽ thành một canh bạc. Dùng cái nhỏ để đánh đổi cái lớn thì rất can đảm, nhưng nếu cứ thua mãi, con người sẽ bị bào mòn.

Nhưng chúng ta cũng không thể dễ dàng khuyên anh ấy từ bỏ. Với những người có điều kiện, đổi hướng rất dễ. Nhưng với trẻ em nông thôn, con đường nào cũng giống đường núi, đi sai một bước là đau lắm.

Vì thế khi giảng về chủ đề này trên lớp, mình muốn học sinh thảo luận: cố gắng rốt cuộc là để chứng minh bản thân, hay để tìm được một chỗ đứng có thể sống tiếp?

Câu hỏi đó hay đấy. Có lẽ “thay đổi số phận” thật sự không nhất thiết là đỗ trường danh tiếng, mà là sau khi nhìn rõ thực tế vẫn có thể lựa chọn lại, không tự nhốt mình trong một tấm giấy báo dự thi.