วันนี้ในออฟฟิศทุกคนคุยกันเรื่องข่าวหนึ่ง บอกว่ามีผู้แทนสภาประชาชนแห่งชาติเสนอให้ยกเลิก “การคัดแยกสายหลังสอบเข้า ม.ปลาย” และยังให้ห้ามโรงเรียนเกลี้ยกล่อมนักเรียนให้เลิกสอบเพื่อรักษาอัตราการศึกษาต่อด้วย ในฐานะครู ฉันฟังแล้วค่อนข้างตกใจมาก

ผมก็เห็นข่าวนี้เหมือนกัน คนที่เสนอคืออธิการบดีมหาวิทยาลัยเหลียวหนิง Yu Miaojie เขามองว่าตอนนี้หลายพื้นที่เอาแนวคิด “แบ่งนักเรียนเข้ามัธยมสายสามัญกับอาชีวะตามสัดส่วน” ไปทำเป็นกฎตายตัว ราวกับว่าอายุแค่สิบห้าสิบหกปีก็ต้องตัดสินทิศทางทั้งชีวิตแล้ว

มันก็เหมือนย้ายการสอบเข้ามหาวิทยาลัยมาให้เร็วขึ้นจริง ๆ นักเรียนบางคนที่ผลการเรียนธรรมดา ๆ จริง ๆ แล้วอาจยังไม่พัฒนาเต็มที่ แต่เพราะผลสอบเข้า ม.ปลาย เพียงครั้งเดียว ก็ถูกส่งไปเรียนสายอาชีพ ทำให้ผู้ปกครองก็กังวลมาก

เขายังพูดด้วยว่าตอนนี้จีนกำลังอยู่ในช่วงสำคัญของการแข่งขันด้านเทคโนโลยีและการยกระดับอุตสาหกรรม ถ้าแยกนักเรียนเร็วเกินไป ก็อาจกระทบต่อการสะสมบุคลากรของประเทศได้ เพราะเด็กบางคนเป็นประเภท “โตช้า” ศักยภาพยังไม่แสดงออกมาเต็มที่

แต่การศึกษาอาชีวะก็สำคัญนะ เมื่อก่อนเรามักพูดกันว่า “ทุกเส้นทางมุ่งสู่กรุงโรมได้” ถ้าทุกคนแห่ไปสายสามัญหมด มันจะกลายเป็นความกดดันอีกแบบหนึ่งหรือเปล่า

ดังนั้นแนวคิดของเขาไม่ใช่การดูถูกการศึกษาอาชีวะ แต่เป็นการไปเน้นที่ปริญญาตรีสายอาชีพและมหาวิทยาลัยเทคนิค เพื่อให้การศึกษาอาชีวะมีพื้นที่พัฒนามากขึ้น แทนที่จะให้นักเรียนที่จบมัธยมต้นถูกคัดแยกไปแบบไม่มีทางเลือก

ในข่าวยังบอกด้วยว่าบางโรงเรียนเพื่อรักษาอัตราการศึกษาต่อ จะส่งสัญญาณให้นักเรียนที่ผลการเรียนไม่ดีอย่าเข้าสอบเข้า ม.ปลาย เพื่อให้ตัวเลขสถิติดูดีขึ้น พูดตามตรง ฉันเองก็เคยได้ยินเรื่องแบบนี้เหมือนกัน

นี่แหละคือสิ่งที่เขาเสนอให้สั่งห้าม การศึกษาควรให้โอกาสเด็กทุกคน ไม่ใช่กลายเป็น “เกมตัวเลข” ในระยะยาว ความเป็นธรรมและสิทธิในการเลือกอาจสำคัญกว่าการสอบเพียงครั้งเดียว

พอฟังคุณวิเคราะห์แบบนี้แล้ว ฉันรู้สึกว่าประเด็นนี้ควรได้รับการถกเถียงอย่างจริงจังจริง ๆ บางทีปัญหาที่แท้จริงอาจไม่ใช่การคัดแยกสายเอง แต่เป็นว่าเราควรตัดสินอนาคตของเด็กเมื่อไร และด้วยวิธีแบบไหน